Marcin Mielczewski

Marcin Mielczewski, monogram M.M. (zm. między 8 a 30 września 1651 w Warszawie) – polski kompozytor i kapelmistrz okresu wczesnego baroku.

Nazwisko kompozytora występuje w przekazach źródłowych w wielu wersjach, m.in.: Mielcowski, Mielezewski, Milczewski, Mylczewski. Data i miejsce urodzenia nie są znane, daty sporządzenia i otwarcia testamentu pozwalają na przybliżone określenie daty śmierci; z testamentu (zaginiony podczas II wojny światowej, obecnie znamy streszczenie dokonane przez Hieronima Feichta) wiadomo, że pochodził z rodziny katolickiej. Według H. Niniusa („Examen breve”..., Braniewo 1647) Mielczewski był uczniem Franciszka Liliusa.

Od 1632 był muzykiem królewskim. Jego funkcja w kapeli Wazów nie jest znana; prawdopodobnie był instrumentalistą. Adam Jarzębski wymienia go wśród najwybitniejszych kapelistów Władysława IV i podkreśla jego kwalifikacje kompozytorskie. W 1644 lub 1645 został kapelmistrzem Karola Ferdynanda Wazy, brata króla Władysława IV. Biskup-królewicz miał jeden z najlepszych zespołów muzycznych w ówczesnej Rzeczypospolitej, złożony z wirtuozów włoskich oraz muzyków polskich, a jego kapelmistrzostwo było najbardziej prestiżowym stanowiskiem muzycznym zajmowanym przez Polaka. Funkcję tę Mielczewski pełnił do końca życia, nie zrywając kontaktów z dworem królewskim.

Mielczewski był najbardziej znanym w Europie kompozytorem polskim XVII wieku. Jego kompozycje były znane w różnych ośrodkach niemieckich, w Danii, Gdańsku, na Śląsku, Morawach i Słowacji, na Ukrainie, w Rosji i prawdopodobnie w Paryżu; zabiegali o nie m.in. książęta niemieccy i patriarcha moskiewski Nikon.

Jego twórczość obejmuje muzykę religijną a cappella, wokalno-instrumentalną oraz instrumentalne canzony, sonaty, tańce i inne utwory świeckie. Wśród niemal 50 kompletnie zachowanych utworów wokalno-instrumentalnych, znajduje się ponad 40 koncertów kościelnych i motetów z basso continuo oraz 4 msze z instrumentami lub tylko z basso continuo. Znaczną część repertuaru zajmują realizowane w bardzo rozmaity sposób kompozycje polichóralne.

Tylko dwa jego utwory ukazały się drukiem: kanon podwójny w unisonie, opublikowany przez Marco Scacchiego w Xenia Apollinea (Wenecja 1643) oraz solowy koncert kościelny Deus in nomine tuo wydany w zbiorze koncertów kościelnych J. Havemanna Erster Theil Geistlicher Concerten (Jena 1659). Pozostałe kompozycje zachowały się w rękopiśmiennych kopiach i znajdują się obecnie w bibliotekach i archiwach zagranicznych – w Berlinie, Paryżu, Kromieryżu, Lewoczy i Wilnie, a także polskich – w Gdańsku, Warszawie i Krakowie.

Znana obecnie twórczość Mielczewskiego stanowi znaczną część zachowanego repertuaru powstałego w Rzeczypospolitej czasów Wazów. Bogactwo zastosowanych w niej środków technicznych oraz różnorodność stylistyczna dobrze świadczą o warsztacie kompozytorskim Mielczewskiego, a pośrednio także o poziomie artystycznym praktyki kompozytorskiej w XVII-wiecznej Polsce.

(za: A. Chodkowski, Encyklopedia muzyki)