Enrico Toselli

Enrico Toselli (ur. 13 marca 1883 we Florencji, zm. 15 stycznia 1926 tamże) – włoski kompozytor, pianista. Znany z popularnej serenady (op. 6 nr 1, Rimpianto) oraz ze skandalizującego romansu i małżeństwa z arcyksiężniczką austriacką Luizą Habsburg-Lotaryńską, która wcześniej porzuciła swego męża, przyszłego króla Saksonii Fryderyka Augusta III Wettyna.

Enrico Toselli urodził się 13 marca 1883 roku we Florencji. Był utalentowanym dzieckiem. Studiował muzykę pod kierunkiem Giovanniego Sgambatiego, który pomógł mu w rozpoczęciu kariery pianistycznej. Toselli stał się cenionym wirtuozem fortepianu, ale rozgłos zdobył przede wszystkim jako kompozytor pieśni na głos i fortepian, które pisał już w młodości.

Często gościł w Pałacu Kwirynalskim grając dla królowej Małgorzaty Sabaudzkiej i jej dworu i wzbudzając swą grą podziw. Studiował kompozycję pod kierunkiem Giuseppe Martucciego i Reginalda Grazziniego. W 1900 roku napisał serenadę op. 6 do tekstu Alfreda Silvestriego. Serenada ta, pierwotnie przeznaczona na kwartet smyczkowy została przetranskrybowana na fortepian przez samego kompozytora stając się jego najpopularniejszym utworem.

Kilka lat później Toselli, już jako spełniony kompozytor i pianista spotkał arcyksiężniczkę Luizę Habsburg-Lotaryńską, która wcześniej porzuciła swego małżonka, Fryderyka Augusta III Wettyna. W 1907 roku, po publikacji swej serenady, kompozytor uciekł ze swoją kochanką, wywołując sensacyjny skandal. Oboje pobrali się w Londynie legalizując 25 września 1907 roku swoje małżeństwo w konsulacie włoskim. O fakcie tym natychmiast poinformowała prasa w całej Europie, a Toselli zyskał złą sławę nie mającą nic wspólnego z jego karierą artystyczną. Zaczął miotać się bez celu, mieszkał na przemian w Fiesole i Florencji, a później podróżował z miasta do miasta, zatrzymując się między innymi w Viserbie, Wenecji, Rapallo, Santa Margherita Ligure, Lugano, Genewie i Montreux. W jego małżeństwie pojawiły się kłopoty finansowe. O ile Luiza rekompensowała je otrzymując apanaże z Drezna, o tyle Toselli musiał odrzucać intratne propozycje koncertowe, ponieważ były one uwarunkowane obecnością jego małżonki. Zgodził się natomiast dać 23 listopada 1907 roku koncert w konserwatorium w Mediolanie, w którym koniecznie chciała towarzyszyć mu Luiza. Jednak większość publiczności, zgodnie z jego obawami, przybyła na koncert jedynie dla sensacji, jaką wzbudzało jego małżeństwo; z tych samych powodów musiał znosić ataki prasy. W pojedynkę udało mu się jedynie wystąpić w Genui i w Warszawie. 7 maja 1908 roku urodził się ich syn, Carlo Emmanuele Filiberto, zwany Buby. Ich związek zaczynał się psuć. Rok 1910 stał pod znakiem eskapad Tosellego po całej Europie. W październiku 1911 roku Luiza opublikowała w Londynie autobiograficzną książkę La mia storia, wydaną również we Włoszech. W tym samym miesiącu po gwałtownej kampanii prasowej przeciwko niemu, kierowanej przez Luizę, Toselli zdecydował się odebrać jej ich syna i powierzyć go swoim rodzicom. Ich wspólne życie zmierzało w kierunku separacji. Tę orzekł sąd we Florencji 21 listopada, potwierdzając ją 9 kwietnia 1912 roku. W 1913 roku Enrico Toselli i Luiza rozstali się. Wcześniej, w 1912 roku Luiza napisała libretto do operetki Tosellego La cattiva Francesca. Była również współautorką libretta do jego drugiej operetki, La principessa bizzarra, która miała swoją premierę w 1913 roku. W tym samym roku została opublikowana książka-pamiętnik Tosellego, Mari d’altesse: 4 ans de mariage avec Louise de Toscane, ex-Princesse de Saxe, poświęcona jego związkowi z księżniczką.

Po rozstaniu z Luizą Toselli powrócił do działalności muzycznej. Ostatnie lata życia w rodzinnej Florencji upłynęły mu na komponowaniu, nauczaniu muzyki i sporadycznych występach teatralnych. Nie zdołał jednak powtórzyć sukcesu z lat młodości. Zmarł 15 stycznia 1926 roku.

Melodyjna i sentymentalna serenada op. 6 zapewniła Tosellemu trwałe miejsce w historii muzyki. Doczekała się ona zarówno wersji wokalnych (między innymi Jussi Björling, Beniamino Gigli, Mario Lanza, Alfredo Kraus), jak i instrumentalnych (Boston Pops Orchestra, dyrygent Arthur Fiedler i skrzypek André Rieu). Oprócz niej w dorobku kompozytorskim Tosellego znajdują się liczne pieśni, dzieła muzyki kameralnej, wspomniane wyżej dwie operetki oraz poemat symfoniczny Il fuoco, inspirowany powieścią Gabriele D’Annunzio pod tym samym tytułem.