V symfonia Mendelssohna

V Symfonia d-moll, op. 107, nazywana Symfonią "Reformacyjną", została skomponowana przez Feliksa Mendelssohna w 1830 roku, z okazji trzechsetnej rocznicy napisania przez Filipa Melanchtona Wyznania augsburskiego, która ustanowiła doktrynę luteranizmu i była doniosłym dokumentem reformacji.

Symfonia napisana na pełny skład orkiestrowy była pierwszą długą symfonią napisaną przez kompozytora. Mendelssohn skomponował symfonię jeszcze w 1830 roku przed symfoniami II, III i IV, została jednak pominięta w jego publikacjach i ukazała się dopiero po jego śmierci, w 1868 roku. Późny numer dzieła (opus 107) wprowadzać może w błąd, ponieważ jest to chronologicznie druga symfonia skomponowana przez Mendelssohna. Jakkolwiek symfonia nigdy nie była często wykonywana, dzisiaj jest znacznie lepiej znana niż za życia jej twórcy.

W grudniu 1829 roku, na rok przed ogłoszeniem przez króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III obchodów 300. Rocznicy Konfesji Augsburskiej, Mendelssohn zaczął pracować nad Symfonią Reformacyjną. Jako ortodoksyjny luteranin, Mendelssohn miał nadzieję, że weźmie udział w uroczystościach w Berlinie, które wyznaczono na 25 czerwca 1830. Zamierzał ukończyć kompozycję w styczniu 1830 roku, a następnie odbyć czteromiesięczną podróż przed uroczystością w czerwcu. Choroba zmusiła go jednak do dłuższej pracy nad Reformacyjną, niż początkowo przewidywał. W końcu marca symfonia była wciąż w stadium tworzenia z powodu nieprzewidzianego obrotu wydarzeń: Mendelssohn zaraził się odrą od swojej siostry Rebeki. Z wielkim opóźnieniem wrócił do komponowania i ostatecznie ukończył symfonię w maju. Niestety, było już za późno, by ją przedłożyć augsburskiej komisji, powołanej w celu skompletowania repertuaru uroczystości. Nie jest jednak pewne kiedy dokończył dzieło, w liście do Ferdinanda Davida wysłanego 13 kwietnia 1830 roku Mendelssohn zaznaczył, że nie miał zamiaru ukończyć symfonii przed uroczystościami w Augsburgu.

Istnieje wiele spekulacji, dlaczego tworzonego wówczas dzieła nie zwieńczył sukcesem. Mendelssohnowi bardzo zależało na przedstawieniu symfonii podczas obchodów trzechsetnej rocznicy Konfesji Augsburskiej, co mogło być początkiem jego kariery w Berlinie. Niewykluczone, że odegrał w niepowodzeniu rolę antysemityzm. Mendelssohn został wychowany jako luteranin, ale był wciąż uważany w Berlinie za żyda. Wielu jego przyjaciół, włączając C.F. Zeltera i Wilhelma Humboldta, mogło być nieufnych wobec tej kompozycji z powodu jego żydowskiego pochodzenia a uroczystość w Augsburgu miała religijny charakter. Inną przyczyną mogła być interwencja Eduarda Grella, który w tym czasie w Berlinie zyskał pozycję sprawnego i odnoszącego sukcesy kompozytora. Styl Grella był niezwykle konserwatywny, co odpowiadało charakterowi uroczystości augsburskiej, w przeciwieństwie do rozległej, romantycznej symfonii Mendelssohna.

Mendelssohn wznowił swoje podróże natychmiast po ukończeniu Symfonii Reformacyjnej. Jego wysiłki dla upublicznienia symfonii spełzły na niczym. Zamierzał, korzystając z pomocy przyjaciela Heinricha Dorna dać pierwsze wykonanie symfonii w Lipsku 1 czerwca 1830 roku, ale w rezultacie przedłużającego się kopiowania zapisu pomylił się z wyznaczeniem ostatecznego terminu dla koncertu. Niedługo potem, usiłował opublikować zapis symfonii, ale był odsyłany od wydawcy do wydawcy. Mendelssohn podjął następnie wysiłki dla odegrania jego symfonii w Monachium, we Włoszech i w Paryżu, ale bez sukcesu. Zniechęcony i rozczarowany, nie zawracał sobie już nawet głowy próbą przedstawienia symfonii w Londynie. Latem 1832 roku Mendelssohn wrócił do Berlina, gdzie wprowadził poprawki do swojej symfonii. Późnym latem Symfonia Reformacyjna ostatecznie została wykonana. Nie wykonano jej jednak ponownie aż do 1868 roku.

Mendelssohn uważał Symfonię Reformację za jedno ze swoich chybionych dzieł i nie pozwalał na jej upublicznianie. Dzieło zostało jednak opublikowane pośmiertnie w 1868 roku i obecnie jest grane przez wiele orkiestr na całym świecie.

Symfonia składa się z czterech części:

Zazwyczaj wykonanie symfonii trwa około 33 minut.

Pierwsza część jest w formie allegra sonatowego. W powolnym wstępie (Andante), Mendelssohn cytuje w smyczkach motywy drezdeńskiego Amen. Ta sama fraza została wykorzystana przez Wagnera w Parsifalu.

Instrumenty smyczkowe zostają zagłuszone przez Instrumenty dęte.

"Drezdeńskie Amen" ponownie pojawia się na smyczkach i kontynuowane jest aż do Allegro con fuoco. Drugi temat muzyczny tej części utrzymany jest w tonacji d-moll, ale wciąż słychać w nim inspiracje Drezdeńskim Amen.

Druga część, scherzo, ma odmienny charakter. Rozpoczyna się od "Drezdeńskiego Amen", w którym melodia została poddana inwersji, a rytm wypunktowaniu. Inwersja "Drezdeńskiego Amen" obecna jest w całej drugiej i trzeciej części

Trzecia część, w tonacji g-moll, jest bardziej powściągliwa i przeznaczona przede wszystkim dla instrumentów strunowych. Ponownie pojawiają się partie "Drezdeńskiego Amen". Część ta kończy się nawiązaniem do drugiego tematu pierwszej części.

Czwarta część jest w formie sonaty i jest utrzymana w rytmie na 6/8. Stanowi ona podstawę dla chorału Marcina Lutra Warownym grodem jest nasz Bóg. Drugi temat jest odwróceniem Allegro) con fuoco z pierwszej części. Na końcu coda, potężna wersja chorału Lutra grana jest przez całą orkiestrę.