Kompozytorzy
Switch to English

Zygmunt Noskowski

Fortepian
Głos
Skrzypce
Piano four hands
Orkiestra
Sopran
Altówka
Wiolonczela
Alt
Female chorus
Piece
Taniec
Character piece
Krakowiak
Piosenka
Mazurek
Fantazja
Kwartet
Suita
Lied
alfabetem
Piano school after Ludwig Köhler (Szkoła fortepianu po Ludwig Köhler)Piano Quartet, Op.8 (Kwartet fortepianowy, Op.8)3 Morceaux, Op.226 Cracoviennes, Op.7 (6 Cracoviennes, op.7)Symphony No.2 in C minor (Symfonia c-moll nr 2)Kołysanka, Op.11 (Kołysanka, op.11)Moments mélodiques, Op.36En Pastel, Op.30 (Pl Pastel, Op.30)2 Lieder, Op.12 (2 Lieder, op.12)Das Meerauge, Op.19 (Das Meerauge, op.19)Aquarelles, Op.203 Morceaux, Op.26Moments de danse, Op.40Impressions, Op.293 Piano Pieces, Op.35Mélodies ruthéniennes, Op.336 Images, Op.27Krakowiaki, Op.25Contes, Op.37Feuille de Trefle, Op.448 Cracoviennes, Op.2Suite polonaise, Op.282 Klavierstücke, Op.15Śpiewnik dla dzieciLes sentiments, Op.143 Cracoviennes, Op.5Pensées lyriques, Op.43Step, Op.66Gavotte in B minor (Gavotte moll)Fleurs du printemps, Op.48Petits Rayons, Op.393 Diversités, Op.416 Chansons et Danses cracoviennes, Op.312 Danses polonaises, Op.23bQuadrille caractéristiqueMélodie et Fantaisie-Mazourka de Concert, Op.215 Stances, Op.46Les Primevères, Op.47Powrót. Suita krakowiakówPożegnanie6 Polonaises, Op.42Eine Gebirgs-Phantasie, Op.174 Songs, Op.1 (4 Utwory, Op.1)3 Morceaux, Op.24Krakowiak 'Skowroneczek śpiewa'String Quartet No.1, Op.9 (Kwartet smyczkowy nr 1, op.9)Taniec Cygański i Kołomyjka, Op.16 (Taniec Cygański i Kołomyjka, op.16)
Wikipedia
Zygmunt Noskowski (ur. 2 maja 1846 w Warszawie, zm. 23 lipca 1909 tamże) – polski kompozytor, dyrygent i pedagog.
Wykształcił wielu znakomitych kompozytorów, m.in. Karola Szymanowskiego, Mieczysława Karłowicza, Ludomira Różyckiego, Grzegorza Fitelberga, Wacława Lachmana i Apolinarego Szelutę.
Ojciec Zygmunta Noskowskiego, Józef Łada-Noskowski był zamożnym notariuszem, utrzymującym jedenaścioro własnych dzieci oraz pięcioro dzieci Andrzeja Towiańskiego, którego entuzjastką była matka Noskowskiego Amelia de Salisch-Noskowska. Warszawski dom Noskowskich był jednym z głównych ośrodków towianizmu na ziemiach polskich, oni sami zaś długie lata wspierali materialnie działalność Towiańskiego na emigracji. Rodzina Noskowskich ignorowała twórczość Fryderyka Chopina, który o Towiańskim i jego naukach wyrażał się z irytacją i lekceważeniem. Zygmunt Noskowski, mimo niechęci do Chopina wyniesionej z domu, stał się w wieku dojrzałym jednym z jego najaktywniejszych propagatorów w Polsce. Z czasem też odszedł zupełnie od towianizmu.
Naukę muzyki Noskowski rozpoczął w gimnazjum realnym w Warszawie w 1851 Obejmowała ona prócz gry na fortepianie także grę na skrzypcach pod kierunkiem znanego pedagoga Jana Hornziela. Jego talent muzyczny odkrył Ignacy Feliks Dobrzyński, którego postać – wobec nieświadomości dokonań Chopina – pozostała dla Noskowskiego wzorem polskiego kompozytora. Pierwszym jego mistrzem stał się Stanisław Moniuszko, którego pieśni i niektóre opery poznał ok. 1860. Młody Noskowski był świadkiem pogromu manifestacji patriotycznej przez wojska rosyjskie w Warszawie 27 lutego 1861. Latem tego roku udał się na wycieczkę do Krakowa i w Tatry. Wszystkie te wydarzenia silnie odcisnęły na osobowości Noskowskiego i znalazły swe odbicie w jego późniejszej działalności twórczej, organizatorskiej i publicystycznej.
Po śmierci ojca 23 czerwca 1863 wziął przypuszczalnie udział w powstaniu styczniowym.
W latach 1864–1867 studiował w Instytucie Muzycznym w Warszawie grę na skrzypcach u Apolinarego Kątskiego oraz kontrapunkt u Stanisława Moniuszki; studia te ukończył z drugą nagrodą. Od 1867 grał w orkiestrze Teatru Wielkiego w Warszawie, a w latach 1871–1872 uczył muzyki w Instytucie Głuchoniemych i Ociemniałych. Stworzył tu system zapisu nutowego dla niewidomych (nie zachował się). Od 1870 był krytykiem muzycznym „Kuriera Warszawskiego”. Działał społecznie w Warszawskim Towarzystwie Muzycznym. W 1872 otrzymał stypendium Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego i w grudniu tego roku wyjechał do Berlina, gdzie w Akademie der Künste podjął studia kompozycji u Friedricha Kiela. W trakcie tych studiów skomponował m.in. Variationen und Fuge über ein Thema von I.B. Viotti na kwartet smyczkowy (dedykowane Kielowi), a od 1874 pracował nad I Symfonią A-dur, którą przedstawił na publicznym koncercie w Berlinie w kwietniu 1875 jako swą pracę dyplomową. Dzieło to zostało dobrze przyjęte zarówno przez krytykę, jak i publiczność. Po powrocie do Warszawy Noskowski urządził 10 listopada 1875 w sali Resursy Obywatelskiej koncert kompozytorski. W programie, obok I Symfonii znalazła się m.in. uwertura Morskie Oko, która osiągnęła spory sukces. Fiaskiem natomiast zakończyły się starania Noskowskiego o znalezienie w Warszawie stałego zatrudnienia. Dzięki rekomendacji Friedricha Kiela uzyskał w końcu posadę miejskiego dyrektora muzyki i dyrektora (a także dyrygenta) Towarzystwa Śpiewaczego „Bodan” w Konstancji, dokąd udał się prawdopodobnie z końcem 1875, poślubiwszy Stanisławę Segedy, absolwentkę klasy fortepianu w Warszawskim Instytucie Muzycznym.
Działalność Noskowskiego w Konstancji przypadła na lata 1876–1880. Pod jego dyrekcją Towarzystwo Śpiewacze „Bodan” osiągnęło status najlepszego zespołu chóralnego w Badenii, a on sam zyskał znaczny autorytet wśród muzyków i uznanie Wielkiego Księcia Fryderyka I Badeńskiego. Stabilizacja materialna i rodzinna (27 września 1876 urodził się tu najstarszy syn kompozytora Tadeusz Noskowski), umożliwiła intensywną pracę twórczą. W Konstancji powstał m.in. pierwszy cykl Krakowiaków na fortepian, Kwartet fortepianowy op. 8, I Kwartet smyczkowy op. 9 oraz II Symfonia c-moll „Elegijna”. Przesłane Ferencowi Lisztowi do Weimaru Krakowiaki zostały przez tego ostatniego wysoko ocenione i polecone renomowanemu wydawnictwu C. Kahnta w Lipsku, gdzie ukazały się jako op. 2. W 1880 nastąpiło w Baden-Baden spotkanie Noskowskiego z Lisztem, który wkrótce potem w Weimarze wziął udział w prawykonaniu Kwartetu fortepianowego op. 8. Rosnąca pozycja Noskowskiego nie uszła uwadze środowiska muzycznego w Warszawie. W 1878 otrzymał propozycję objęcia stanowiska nauczyciela w Instytucie Muzycznym, którą jednak odrzucił. Nawiązał za to współpracę z „Echem Muzycznym”, ogłaszając artykuły (m.in. cykl zatytułowany „Drogowskazy”), w których surowo oceniał warszawskie stosunki artystyczne, ubóstwo programów koncertowych, dyletantyzm krytyki, lekceważenie twórczości polskich kompozytorów itd. Artykuły te spotykały się z głosami polemicznymi; szczególne poruszenie wywołał artykuł pt. O prozodii w pieśniach Moniuszki, w którym Noskowski wykazał, a zarazem tłumaczył pewne niezgodności pomiędzy tekstem a muzyką w niektórych z tych kompozycji. Również docierające do Warszawy nowe utwory Noskowskiego spotykały się z rezerwą.
Mimo dobrych warunków, w jakich żył i pracował w Konstancji, Noskowski przez cały rok 1880 nosił się z zamiarem przeprowadzki do jakiegoś większego ośrodka życia muzycznego. Początkowo brał pod uwagę Weimar lub Lipsk, nie wiadomo natomiast, w jakich okolicznościach spotkała go kolejna propozycja z Warszawy, gdzie ustępujący ze stanowiska dyrektor Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego (WTM) Władysław Żeleński zaproponował go na swego następcę. Instytucja ta zorganizowała w 25 listopada 1880 koncert kompozytorski Noskowskiego, na którym poprowadził on, oprócz znanej już publiczności uwertury Morskie Oko, prawykonanie swej II Symfonii c-moll „Elegijnej”. Mimo bardzo słabej frekwencji publiczności, oba dzieła spotkały się z doskonałym przyjęciem ze strony krytyki i środowiska muzycznego. Fakt ten przypieczętował prawdopodobnie decyzję o objęciu przez Noskowskiego stanowiska dyrektora Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego. Nastąpiło to ostatecznie w styczniu 1881, kiedy to Noskowski, wraz z rodziną, powiększoną o urodzonego 23 maja 1880 syna Zygmunta Stanisława, przeprowadził się na stałe do Warszawy.
Za swe główne na nowym stanowisku zadanie, uznał Noskowski odbudowę w Warszawie życia muzycznego, którego rozwój przez cały wiek XIX był hamowany, a w okresach popowstaniowych wręcz tłamszony wskutek restrykcji carskich władz i pauperyzacji mieszkańców miasta. Noskowski rozpoczął od rekonstrukcji chóru WTM, ogłaszając zapisy i prowadząc bezpłatną naukę śpiewu chóralnego oraz zasad muzyki dla nowo powołanych członków. Następnie przystąpił do realizacji zamysłu cotygodniowych koncertów symfonicznych w Warszawie. W tym celu podjął energiczne starania o utworzenie w Warszawie stałej orkiestry symfonicznej, której zadaniem miało być m.in. wykonywanie dzieł kompozytorów polskich, dotąd bowiem regularne koncerty dawały jedynie orkiestry przyjezdne w Dolinie Szwajcarskiej, mające niekiedy w repertuarze – jak orkiestra Beniamina Bilsego – arcydzieła muzyki klasycznej, ale na ogół wykonujące muzykę rozrywkową i taneczną, z zupełnym pominięciem nowo powstających polskich utworów, które wobec tego lądowały w szufladach. Usiłowania te przez długie lata nie przynosiły trwałego sukcesu. Założona i prowadzona przez Noskowskiego orkiestra, która dała swój inauguracyjny koncert 8 maja 1881, upadła już po roku, pomimo włączenia jej w struktury WTM i współpracy tak wybitnych solistów, jak Aleksander Michałowski i Stanisław Barcewicz. Nie przetrwały również długo ani kolejna orkiestra, utworzona w maju 1886, ani orkiestra amatorska, powstała w tym samym roku przy WTM – obie zorganizowane i prowadzone przez Noskowskiego. Przyczyną niepowodzeń były olbrzymie problemy finansowe, które zmusiły kompozytora do pokrywania niedoborów z własnej kieszeni, a w konsekwencji do poszukiwania zarobku w pisaniu muzyki do niezbyt wybrednych sztuk i adaptacji scenicznych, wystawianych w teatrzykach ogródkowych. To z kolei sprawiło, że Noskowski, po prawykonaniu swego III Kwartetu smyczkowego (4 maja 1884), zarzucił na pewien czas ambitniejsze plany twórcze. Kolejnym punktem planu Noskowskiego była organizacja cotygodniowych koncertów kameralnych, zarówno w ramach działalności WTM, jak i poza nią, zwykle również z udziałem Michałowskiego i Barcewicza. Wobec szczupłości środków Noskowski sam występował na nich jako skrzypek, altowiolista, pianista, a nawet śpiewak, co niesłusznie uważano niekiedy za przejaw chęci promocji własnej osoby. Energia, z jaką podjął rozmaite wyzwania, i jego dość szorstkie obejście w kontaktach, przysporzyły mu wielu wrogów; z drugiej strony krytykowano go za przekształcanie niektórych wieczorów kameralnych w spotkania towarzyskie, a nawet zabawy taneczne, co istotnie czynił dla pozyskania dla WTM nowych członków, rekrutujących się z bogatszych warstw mieszczaństwa i domagających się rozrywki. Mimo tych kontrowersji i kilku poważnych kryzysów w działalności WTM, życie muzyczne Warszawy za sprawą Noskowskiego nabrało cech regularności, zaprezentowane zostały publicznie dzieła Adama Münchheimera, Michała Hertza, Władysława Żeleńskiego, Ludwika Grossmana, Eugeniusza Pankiewicza, Antoniego Rutkowskiego, Piotra Maszyńskiego i Ignacego Jana Paderewskiego, zaś pozycja samego Noskowskiego w Warszawie pod koniec lat 80. XIX wieku ustabilizowała się.
Od 1886 prowadził klasę kompozycji w Instytucie Muzycznym w Warszawie. Jego uczniami byli m.in. Henryk Melcer, Apolinary Szeluto, Wacław Lachman, Grzegorz Fitelberg, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski i Ludomir Różycki. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 16-6-21).
Braćmi Zygmunta byli Władysław Noskowski (1840–1881), poeta, autor m.in. libretta do opery Konrad Wallenrod Władysława Żeleńskiego i Jan (1832–1881), warszawski wydawca.
W 1890 roku fortepian z warszawskiej firmy Krall & Seidler z okazji 25-lecia działalności kompozytorskiej trafił w ręce Zygmunta Noskowskiego. W 1979 roku instrument został odkupiony od synowej kompozytora Eugenii Noskowskiej przez Andrzeja Szwalbego i trafił do Pałacu Starego w Ostromecku koło Bydgoszczy gdzie jest perłą Kolekcji Zabytkowych Fortepianów im. Andrzeja Szwalbego znajdującej się w miejscowym zespole pałacowo-parkowym.
W 2018 roku na odrestaurowanym wyżej wymienionym XIX-wiecznym fortepianie, którego renowacji, podjął się i zrealizował Andrzej Włodarczyk; została nagrana, a następnie dzięki Pracowni Dziedzictwa Kulturowego Miejskiego Centrum Kultury w Bydgoszczy wydana seria płyt zatytułowana: „Fortepian Noskowskiego”. W serii ukazały się: „Fortepian Noskowskiego” na której Mariusz Klimsiak gra utwory Roberta Schumanna i Zygmunta Noskowskiego. Drugi krążek zawiera pieśni wybrane Z. Noskowskiego. Za ich realizację odpowiedzialni byli: Wojciech Dyngosz, baryton, Monika Litwin-Dyngosz, mezzosopran, oraz Justyna Jakubowska akompaniująca na fortepianie. Na trzeciej możemy usłyszeć wiolonczelistkę Barbarę Marcinkowską, oraz pianistę Jeana-Bernard Marie grających przeboje muzyki klasycznej. Czwarta płyta to: „Zygmunt Noskowski kameralnie na cztery ręce” Duetu Pianoartists czyli Marzena Buchwald i Joanna Łukasik-Derenda wykonujące „Suitę Polską op. 28” oraz „Fantazję góralską” kompozytora.